मलेसियामा ३ हप्तामा २० नेपालीको मृत्यु

० यस हप्ता पनि ७ जना मृत्यु !
० राजकुमार खान सुतेको सुतै,
० ट्वीन टावरमा कार्यरत दोर्जे सुतेको सुतै,
० रामप्रसाद लिम्बुद्वारा झुण्डिएर आत्महत्या,
० बोमबहादुर ओलीको रहस्यपूर्ण ढंगले मृत्यु,
० औद्योगिक दुर्घटनामा बस्नेतको मृत्यु,
० सडक दुर्घटनामा परी शंकर सुवेदीको मृत्यु,
० कारले ठक्कर दिंदा खड्काको मृत्यु

मलेसियामा श्रमिकहरूको आकस्मिक मृत्यु जारी छ । यस हप्ता पनि मलेसियामा ७ जना नेपाली श्रमिकहरूको मृत्यु भएको छ । यसले गर्दा विगत तीन हप्तामा मलेसियामा मृत्यु हुने नेपालीहरूको संख्या २० पुगेको छ । ती सबैको मृत्यूको बास्तविक कारण खोज्न सकिएको छैन । वास्तविक संख्या गन्न सकिएको छैन । मृतकका परिवारहरू कारण नखुलेको अपुष्ट मृत्युहरू व्यहोर्न बाध्य छन् । कति आफन्तहरूले चाहेर पनि धर्म, संस्कृति अनुरुप यहाँ मृत्यु हुनेहरूको विधिपूर्वक मृत्युसंस्कारसमेत गर्न पाएका छैनन् । धन कमाउन विदेश हिंडेको आफन्तको बदलामा विदेशबाट कसैले लगिदिएको एक मुठी खरानीले चित्त बुझाउनुपर्ने अवस्था विद्यमान छ । यी मृत्युहरूले थप प्रश्नहरू थपिदिएको छ । मृत्यु पश्चात्को अवस्था के हुने ? शव कसरी परिवारको हातमा पुग्छ ? क्षतिपूर्ति तथा विमा कसरी उपलब्ध गर्ने ? कस्ता मृत्युहरूमा कति क्षतिपूर्ति पाउने ? भिषा, राहदानी नभएकाहरूको शवको अवस्था कस्तो हुने ? भवितब्य वा कर्तब्य के कारणले मृत्यु भएको हो, कसरी बिश्वस्त हुने ? मृतकका तर्फबाट विदेशमा कसले खोजी गर्ने ? आम श्रमिकका परिवारहरूलाई यी प्रश्नहरूको उत्तर जानकारी छैन भन्दा फरक नपर्ला । स्पष्ट रुपले यी प्रश्नका उत्तर सम्बन्धित निकायले दिनु जरुरी छ । विदेशमा हुने मृत्यु पश्चात आत्तिने र अरु कसैसंग शब झिकाईदिन गुहार माग्ने भन्दा पनि नागरिकहरू आफैंमा स्पष्ट हुन सक्ने जानकारी राज्यबाट बारम्बार प्राप्त हुनुपर्दछ । शोकाकुल आफन्तहरू शब प्राप्त गर्ने प्रकृयाकै लागि अन्यौल र भ्रममा पर्ने वाताबरण सृजना गर्नुहुँदैन । मलेसियामा बसेर यी तमाम समस्याहरूको हल खोज्नुपर्दा नेपाल सरकारको एकमात्र प्रतिनिधि नेपाली राजदूतावासद्वारा खोजिनु पर्दछ । राजदूतावासले यस्ता संवेदनशील विषय तथा घटनाहरूका लागि आफूलाई साधन श्रोत सम्पन्न गराउँदै लैजानुपर्दछ । यस्ता घटनाहरूसंग सम्बन्धित सरकारी तथा गैर-सरकारी संघसंस्थाहरूसंग सम्पर्क, समन्वय तथा सहकार्य गर्नुपर्दछ । राजदूताबासको भूत र वर्तमानको अवस्था र गति भन्दा धेरै माथि उठेर सरकारको उपल्लो निकायसंग पहुँच बढाउन सक्नुपर्दछ । अन्यथा नीति, सिद्धान्त र जिम्मेवारी भावना र कुराकानीमा मात्र सीमित हुनेछ । बिभिन्न अध्ययनले पुष्टि यही गरेको छ । सुतेको सुतैमलेसियमको सेलांगर राज्यको कापर वातु- १० स्थित एसजेएम कम्पनीमा कार्यरत राजकुमार खानको होस्टलमा सुतेको अवस्थामा मृत्यु भएको छ ।१६ तारिख राति १२ बजे सामान्य अवस्थामा सुतेका खानलाई बिहान साथीहरूले उठाउन जाँदा मृत अवस्थामा पाएका थिए । आजभन्दा ३४ महिना १० दिनअघि मलेसिया आएका खान आगामी एक महिना २० दिनपश्चात् घर फ़र्कने तयारीमा थिए । बुबा, आमा तथा एक बहिनीका धनी खान मलुपा- २, फ़र्साही, सुनसरी निवासी हुन् । उनको शव नेपाल पठाइसकेको जानकारी प्राप्त भएको छ ।बोमबहादुर ओलीको रहस्यमय मृत्युबेवारिसे अबस्थामा क्वालालाम्पुर बिमानस्थलमा भेटिएका बोमबहादुर ओलीको अस्पताल पुत्राजयामा उपचारका क्रममा २५ फेब्रवरीका दिन मृत्यु भएको छ । २२ फेबु्रवरी बिहान ४ बजे एम्बुलेन्सका माध्यमबाट ओलीलाई उक्त अस्पतालमा ल्याएको थियो । अस्पतालबाट प्राप्त जानकारीअनुसार सिकिस्त ओलीलाई बिमानस्थलमा छटपटाईरहेको देखेपछि अपरिचित ब्यक्तिहरूले एम्बुलेन्स बोलाई दिएका थिए । उपचारकाक्रममा रहेका ओलीलाई उक्त अस्पतालमा काम गर्ने नेपालीहरूले २३ तारिख मात्र चिनेका थिए । "घरमा खबर गरिदिनु मेरो अबस्था नाजुक छ भन्दै थिए ।फोनमा पैसा नभएकोले फोन गराउन सकिएन पछि पैसा लोड गरेर आउँदा त साथी त बितिसकेछ" उक्त अस्पतालमा कार्यरत पाँचथर निबासी कुमारदिल राईले २५ फेबु्रअरीमा आश्चर्य ब्यक्त गरे । उक्त अस्पतालमा कार्यरत धादिङ्ग निवासी अर्का श्रमिक रामबहादुर गुरुङ्गको सहयोगमा मृत्युको जानकारी प्राप्त भएको थियो । अपुष्ट जानकारी पाएपश्चात श्रमिक संगठन तथा श्रम साप्ताहिकका प्रतिनिधिहरू अस्पताल पुगेका थिए । प्रतिनिधि मण्डलले मृतको कम्पनीको खोजी गरी मालिकलाई सम्पर्क गर्न, मृत्युको जिम्मेवारी लिन तथा शब नेपाल पठाउन पहल गरेका छन् । प्रतिनिधि मण्डलमा श्रम साप्ताहिकका प्रधान सम्पादक तथा मलेसिया मुल कमिटीका सल्लाकार रमेश तुफान, वेष्ट पोर्ट इकाई कमिटीका अध्यक्ष तथा कापर क्षेत्रिय कमिटीका सदस्य राजु घिमिरे, उक्त कमिटीका सदस्य टोपबहादुर खड्का तथा अन्य एक जना श्रमिकको उपस्थिति रहेको थियो ।मृतक बोमबहादुर जोहरबारु, कुलाईस्थित क्यूसिपि इन्डष्ट्रिजका कामदार भएको थाहा हुन आएको छ । गत डिसेम्बर २००७ मा उक्त कम्पनीमा आएका ओलीको स्वस्थ्य स्थिति बिग्रिएपछि कम्पनीले भिषा रद्द गरी २१ फेब्रुअरीका लागि नेपाल पठाएको बताएको छ ।म्याल पोखरी-७, गुल्मी निवासी ओलीको परिवारले शब नेपाल पठाईदिन राजदूतावास समक्ष निवेदन गरेका छन् ।यसै विषयलाई लिएर नेपाल श्रमिक संगठनका प्रतिनिधिहरूले अनौपचारिक रुपमा राजदूत डा. ऋषिराज अधिकारीलाई भेट गरी मृत्युको आबश्यक छानविन तथा क्षतिपूर्तिका लागि यथाशुघ्र पहल गर्न अनुरोध गरेका थिए ।राजदूत अधिकारीले मलेसियामा हाल बढ्दो मृत्युको छानविन गरिने जानकारी दिंदै बोमबहादुरको शबको छानविन पश्चात मात्र शब नेपाल पठाउने बताउनुभएको छ ।औद्योगिक दुर्घटनामा मृत्युमलेसियाको पेनाङ्ग राज्य अन्तगर्त बि.एम.स्थित सेङ्गसेङ्ग लम्बर कम्पनीमा कार्यरत ३५ वर्षिय देबबहादुर बस्नेतको फ़र्कलिफ्टबाट खसेर मृत्यु भएको छ । २२ फेब्रुअरी ड्युटी सकेर फ़र्कनेक्रममा बस्नेतको मृत्यु भएको कम्पनीमा कार्यरत श्रमिकहरूले बताएका छन् । उनीहरूका अनुसार फ़र्कलिफ्टबाट खस्दा उनको टाउकोमा गम्भीर चोट लागेर घट्नास्थलमै मृत्यु भएको थियो । मृतक सिन्धुली जिल्ला कपुरनापुर- ५ निवासी हुन् । मृतक १३ जुन २००७ का दिन प्रिन्स मेनपावरबाट मलेसिया आएका थिए । मृतकको शव पठाईसकिएको थाहा भएको छ।मोटरसाईकल दुर्घटनामा शंकर सुवेदीको घटनास्थलमै मृत्यु गत फेब्रुवरी १८, तारिख सदा झैं आफ्नो दैनिक ड्यूटी पश्चात मोटरसाईकलबाट होस्टल फ़र्कने क्रममा सेलेंगरको श्रीदमनसारा पब्लिक बैंक सामुन्ने ट्राफिक चौकमा विपरित दिसावाट तिब्र गतिमा आएको कारले ठक्कर दिंदा मोटरसाईकल पछाडि बसेका शंकर सुवेदीको घटनास्थलमै मृत्यु भएको हो । यसैवीच मोटरसाइकल चालक उनका साथी रामजतन यादव सख्त घाइते हुन पुगेका छन् । यादवको हातखुट्टा भाँचिनुका साथै चिन्ताजनक अवस्था उपचार भईरहेको छ । यादवका अनुसार ट्राफिक लाइटले विपरित दिशाबाट आएको कारलाई रोक्ने इशारा दिँदै रातो लाइट बलिरहेकै अबस्थामा ट्राफिक नियमलाई समेत उल्लंघन गरी उक्त मोटरसाइकललाई हान्न पुगेको थियो । कार चालक मलेसियन मूलका इण्डियन तामिल रहेको खुलासा हुन आएको छ । प्रत्यक्षदर्शीहरूको भनाइअनुसार सुवेदीको मुखबाट अत्यधिक मात्रामा रगत बगेका कारण पाँच मिनेटमै उनको मृत्यु भएकोथियो भने कारचालक कार छोडी फरार भएका थिए ।आजभन्दा दुइवर्ष अगाडि रोजीरोटीको लागि काठमाडौंस्थित सार ओभरसिजबाट आफ्नै पैसाले बेचिएर मलेसियास्थित नर्सम इण्डष्ट्रिज गुम्पारत पाहाङ्ग कम्पनीमा आएका संखुवासभा मादिरामिनी खमारे १, वर्ष २१ का शंकर सुवेदी बाबु आमाको एक्लो छोरा हुन् । अत्यन्तै मिजासिला स्वभाव भएका सुवेदी सबैका प्रियपात्र थिए । आफ्नो बाबुआमालाई दुइचार दिन भित्रमै पैसा पठाउँछु भनेर बाबुआमालाई आश्वसन दिएका सुवेदी घरमा पैसा नपुग्दै आफूले यस संसारबाट विदा लिन पुगे । मृतक सुवेदीले आफू आएको कम्पनीमा सर्त र सम्झौता गरे जस्तो सुविधा नपाउँदा कम्पनी छोड्न बाध्य भएका उनले सेक्यूरिटी गार्डका रुपमा अन्यत्र काम गर्दै आएका थिए । हाल उनको मृत शरीर सुंगाईबुलो हस्पिटलमा छ । उनको मृत शरिरलाई नेपाल पुर्‍याउनको लागि विभिन्न संघसंस्था र विशेषगरी संखुवासभाबासीहरूद्वारा सहयोगको अपिल गरिएको छ । झुण्डिएर आत्महत्याआज भन्दा ९ महिना अगाडि मलेसियाको क्यामरुन हाइलेन्डको कुमार रेष्टुरेन्टमा काम गर्न आएका रामबहादुर लिम्बुको रहस्यमय ढंगले मृत्यु भएको छ । मृतक लिम्बुलाई होष्टलको ट्वाइलेट्मा झुण्डिरहेको अबस्थामा भेटिएको थियो । प्राप्त जानकारी अनुसार गत २६ तारिख दिउँसो करिब २ बजे खाना खाने समयमा मृतक लिम्बु खाना खाएर आराम गर्न हिंडेका थिए । "थोरै आराम गरेर म तल रेष्टुरेण्टमा फर्किएँ तर लिम्बु नझरेपश्चात हेर्न जाँदा झुण्डिरहेको अबस्थामा भेटियो ।" सँगै काम गर्ने पाल्पाका एक नेपालीले भने । मृतक लिम्बु २/३ हप्ता पहिलेबाट नै मालिकको दबाबले गर्दा मानसिक सन्तुलन ठिक नभएजस्तो बुझिएको पनि उनका सहकर्मीहरूले बताएका छन् । पहिलेबाट मृतक लिम्बुले काम छोड्दै अर्को ठाउँमा काम गर्छु भन्दा पनि साथीहरूले त्यही गर्दा राम्रो हुन्छ भने पश्चात् पुनः त्यही ठाउँमा काम गरिरहेका थिए । मृतकले मर्नुभन्दा पहिले आफ्नै सासुको नाममा लेखेको चिठी पनि उनको पाईन्टको गोजीमा भेटिएको थियो । चिठी र मृतकको शव हेर्न प्रहरीले नदिएको उक्त क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिक अगुवाहरूले बताएका छन् । हाल मृतकको शव अस्पतालमा राखिएको छ । इन्स्योरेन्स पाउने वा नपाउने भन्नेबारे मालिकले केही बताउन चाहेनन् । तेह्रथुम जिल्ला घर भएका मृतक विवाहित हुन् । मृतकका दुइवटा बच्चा र श्रीमती छन् । निज लिम्बु पहिले पनि मलेसियामा ६ वर्षम्म काम गरी नेपाल फर्केका थिए । सडक दुघटना परी खड्काको मृत्युसाईकलमा यात्रा गरिरहेका टिका (राम) बहादुर खड्कालाई २४ फेब्रुअरी, २००८ मा तिब्र गतिमा गुडेको कारले ठक्कर दिंदा घाइते हुन पुगेका थिए । घाइते खड्काको उपचारकै क्रममा २७ फेब्रुवरी दिउँसो ३ बजे मृत्यु भएको थियो । मलेसियाको इपो, तानजुङ्ग रामवचानस्थित तानतुन कम्पनीमा कार्यरत खड्का ५ वर्षअघि मलेसिया आएका थिए । छुट्टीको दिन भएकोले साथीलाई भेट्न साइकलमा जाँदै गर्दा दुघटनाग्रस्त हुन पुगेका थिए । ठक्करका कारण पेट र कलेजोमा गम्भीर चोट लागेको थियो । घाइते खड्काको उपचारका लागि मेजर अपरेशन गर्नुपर्ने डाक्टरहरूले बताएका थिए । तर कारणबश खड्काको अपरेशन हुन भने सकेन । मृतक बाग्लुङ्ग जिल्ला सिंगाना गाविस वाड.न. १ धुँवाखोला निवासी थिए ।३५ वर्षिय विवाहित खड्काको दुइ छोरा छन् । मृतकको परिवारमा श्रीमती, आमा तथा ५ जना भाइहरू समेत रहेका छन् । मृतात्माको चिरशान्तिको कामना गर्दै मृतकका परिवारलाई राहत सहयोग गर्नुपर्ने श्रमिकहरूले ठहर गरेका छन् । ट्वीन टावरमा कार्यरत श्रमिक सुतेको सुत्यै३० जनवरी रातको ड्यूटी सकेर ३१ जनवरी विहान सुतेका दोर्जे तामाङ फेरि कहिल्यै उठेनन् । दिउँसो ४:३० बजे साथीहरूले उनलाई सुतेकै अवस्थामा मृत्यु भएको पाए । मृतक कावालान सेक्यूरिटी कम्पनीमा सुरक्षागार्डका लागि क्वालालाम्पुरस्थित ट्वीन टावरमा कार्यरत थिए । मृत्यु पश्चात उनको मृतशरिर चेरास अस्पतालमा पोष्टमार्टमका लागि लगिएको थियो । मृत्यु भएको ४ दिन पश्चात उनको शव नेपाल पठाई परिवारको जिम्मा लगाईएको थियो । मृतकका परिवारको राहत तथा सहानुभूतिका लागि उक्त कम्पनीमा कार्यरत साथीहरूले पहल गरेका थिए । उक्त पहल अनुसार २८ फेब्रुवरी मा आईएमआई मार्फत आरएम ४ हजार १ सय ११ (नेरु ७९ हजार २ सय ३४) मृतकको परिवारलाई पठाईएको छ । उक्त रकम जेठान राजेन्द्रकुमार घिसिङले पाउने गरी पठाईएको छ । ३ वर्षअघि नुर अपरच्युनिटी ओभरसिजबाट मलेसिया आएका तामाङ ओख्लेनी २ रामेछापका निवासी हुन ।