तीन दलको नयाँ नेपाल मोडल

कांग्रेस एमाले- भारतीय
माओवादी-अमेरिका
नयाँ नेपालका लागि नयाँ संविधान निर्माणका लागि हुन गइरहेको संविधान सभामा राजनीतिक दलको मुख्य केन्द्रविन्दु ब्यक्तिगत वा पार्टीगत वाकयुद्ध भन्दापनि नयाँ नेपाल निर्माण गर्ने नीति र योजनामा बढि समय खर्चिनुपर्ने भएपनि अप्रत्यासित रुपमा मुख्य २ बाम दलहरु वाकयुद्धको मैदानमा उत्रिएर सबैलाइ आश्चर्यमा पारेका छन । सबै दलले संविधान सभा पछि आफ्नो दलले खोजेको नयाँ नेपालको खाका घोषणा पत्रको रुपमा सार्वजनिक गरिसकेका छन । तर जुन रुपमा सोचिएको हो त्यो रुपमा घोषणा पत्रको चिरफार भने हुन सकेको छैन ।घोषणा पत्र चिरफार हुन नसक्नुको पहिलो कारण माओवादी र एमालेका शिर्ष नेताहरुविच जारी वाकयुद्ध नै हो । एमाले महासचिव माधवकुमार नेपालले माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डलाई भित्ते राष्ट्रपतिको संया दिएर शुरु भएको वाकयुद्ध रोकिने लक्षण देखिएको छैन ।
एकाएक एमालेप्रति उग्र बनेको माओवादी एमालेका बरिष्ठ नेताहरुको चरित्रहत्यामा केन्द्रित बनेका छन । उनीहरुले राजा ज्ञानेन्द्र गद्दी आरोहणको बेलामा दाम चढाउन गएका एमाले महासचिव नेपाल र उनैले प्रधानमन्त्री हुनका लागि राजा ज्ञानेन्द्रलाइ चढाएको विन्तीपत्रलाइ मुख्य हतियारको रुपमा प्रयोग गरिरहेको छ । त्यसको प्रतिकारमा एमालेले हतियारको दम्भ नहराएको पराजयको भयले मनस्थिती विगि्एको भन्दै माओवादीको आलोचना गरेका छन ।
संविधान सभा चुनाव निश्चित नै नभई बाम तालमेलको प्रयास गरिरहेको माओवादी अन्तमा आएर बाम तालमेल नहुने निश्चित झै भएपछि एमालेमाथि एकोहोरो बसर्िएको निष्कर्ष धेरैको रहेको छ । उसले एमालेका नेताको चरित्रहत्यालाई चुनावको प्रमुख हथकण्डा बनाएको छ । यसका लागि आफ्नो नियन्त्रणमा भएको साचार माध्यमलाई माओवादीले मज्जैले प्रयोग गरिरहेको छ । उता एमालेपनि मैदानमा चानचुने पाराले उत्रिएको भने छैन । तर माओवादीको तुलनामा एमालेका नेताहरुको शब्द केही सभ्य देखिएको छ ।
उता अर्को शक्ति कांग्रेस भने चुनावी प्रचारप्रसारमा ब्यस्त देखिन्छ । यस अगाडिका चुनावमा एमाले र कांग्रेसका नेताहरुको दोहोरीले चुनावी वातावरण तताउने गरेका भएपनि यसपाली कांग्रेसको स्थान माओवादीले ओगटेका कारण कांग्रेसले कसैसंग वाकयुद्ध गर्नुपरेको छैन ।
चुनावका यिनै राजनीतिक घटनाक्रमका विचमा कुन दलको योजना के हो त्यो भने छाँयामा परेको छ । जसको आधारमा नयाँ नेपालको रेखा कोरिने हो त्यही प्रमुख आधारको विषयमा ताता बहस हुन नसक्नु विडम्बना नै हो ।
कसको योजना के छ ?
१२ वर्षिय संसदिय प्रजातन्त्रको अभ्यास गरेका कांग्रेस र एमालेविच नयाँ नेपाल निर्माणका बारेमा समेत समान सोच रहेको उनीहरुको घोषणा पत्रले देखाएको छ । दुबैको प्रस्तावमा नयाँ नेपाल भारतिय मोडलको रहेको छ । एमाले र कांग्रेसले प्रधानमन्त्रीयपद्धतीलाई प्रमुख आधार मानेर राष्ट्रपतिलाई अधिकारविहिन बनाउने प्रस्ताव अगाडि सारेका छन ।
राजा हटेर राष्ट्रपति हुने बाहेक राष्ट्राध्यक्षको भुमिकाको विषयमा त्यत्ति भिन्नता देखिएको छैन । दुबैको घोषणा पत्रमा संसदवाट राष्ट्रपतीको चयन गरिने उल्लेख छ ।
अमेरिकाको आलोचना गरेर नथाकेपनि माओवादीले नयाँ नेपालको मोडल अमेरीकी समातेको छ । माओवादीले राष्ट्रपतिलाई अधिकारसम्पन्न बनाउने प्रस्ताव अगाडि ल्याएको छ । प्रधानमन्त्री व्यवस्थापिका सदस्यहरुबाट निर्वाचित हुने अनी राष्ट्रपतिले राष्ट्रध्यक्ष सेना प्रमुख र कार्यकारी प्रमुखको भूमिका निर्वाह गर्ने माओवादीको योजना रहेको छ । प्रधानमन्त्रीले दैनिक सरकार र प्रशासन संचालनको जिम्मेवारी वहन गर्ने घोषणा पत्रमा उल्लेख छ ।
घोषणा पत्रको अध्ययन गर्दा २ ठुला दलको तुलनामा माओवादीको केही गहकिलो छ । तर कार्यान्वयन पक्ष भने प्रश्न रहिन बन्न सकेको छैन ।
अर्थनीतिको बारेमा समेत कांग्रेस र एमाले एकै डोकामा अटाएका छन । दुबैको अर्थ नीति मिश्रीत रहेको देखिन्छ । खुल्ला अर्थनीतिको पक्षमा दुबै दल खुलेर लागेका छन । नेपालको विकासका लागि प्रमुख विकासका आधारमा जलस्रोत कृषि पर्यटनलाइ दिएको छ । माओवादी समाजवादी अर्थनीतिमा ढल्कीनु सामान्य नै हो ।तर उसलेपनि पुर्ण समाजवादी अर्थनीतिलाई अंगाल्न भने सकेको छैन । स्रोतको समान वितरण माओवादीको मुख्य आधार रहेको देखिन्छ ।
तीनवटै दलको समानता संघियताको स्विकार र लोकतान्त्रीक गणतन्त्र रहेको छ । कांग्रेस एमाले र माओवादी तीनवटैले संघिय संरचना सहितको लोकतान्त्रीक गणतन्त्रलाइ मुख्य आधार बनाएका छन ।
संघियताको स्वरुप निर्धारण गर्न कांग्रेस र एमाले मौन बसेका छन । उनीहरुले यसको जिम्मा संविधान सभा पछिको समयलाइ नै सुम्पेको छ । उता माओवादीले भने जातिय भौगोलिक सांस्कृति लगायतका आधारमा टेक्दै ११ वटा संघिय संरचनाको प्रस्ताव गरेको छ । पिछडिएका वर्ग आदीवासी जनजाति मधेसी महिला सबैको समान प्रतिनिधित्वका लागि तीनवटै दलले विशेष प्राथमिकता दिएको छ । संघियतालाई स्विकार गरी उनीहरुले शक्तिको बाँडफाँडमा समेत स्पष्ट खाका कोरेका छन । यसले संविधान सभापछि नया नेपाल हिड्ने बाटो समावेशी हुने स्ष्पट देखिएको छ ।
तगारो अझै हटेको छैन
सबै दलहरु संविधान सभा चुनाव केन्द्रित बनिसकेको भएपनि अझै पनि चुनाव हुन्छ र भन्ने आशंका भने हटिसकेको छैन । अन्तीम अवस्थामा आएर केही न केही बहाना झिकेर संविधान सभा भाडिदै आएका छन । कतै यो चैत २८ को हालत पनि यस्तै हुने त हैन सर्वसाधारणको मनमा आशंका कायमै रहेको छ ।
तर अवरोध गर्ने आशंका गरिएका दलहरु आफैं संविधान सभा निर्वाचनको चुनावमा होमिएका कारण संविधान सभा चुनाव हुनेमा सकारात्मक वातावरणहरु निर्माण भएका छन नै । तर अझै पुर्ण वातावरण भने बनिसकेको छैन । माओवादीका ज्यादति कायमै रहेको छ । चुनाव प्रचारमा हिडेका एमाले र कांग्रेसका उम्मेदवारमाथि अवरोध मात्र नभई कुटपीटका घटना समेत भइरहेका छन ।
उता राज्यले अझै चुस्त शुरक्षा रणनीति कार्यान्वयन गर्न सकेको छैन । तीन चरणको शुरक्षा योजना सहित गृह प्रशासन चुनावी शुरक्षामा उत्रिएपनि अराजकता कायमै रहेको देखिन्छ । दरवारीयाहरु शड्यन्त्रमा कि्रयशिल रहेका छन नै । कांग्रेसका बयोबृद्ध नेता कृष्णप्रसाद भट्टराईलाई उपयोग गर्दै अझै चुनाव भाड्न सकिन्छ कि भन्ने दाउमा दरवारीया रहेका छन नै ।यि र यस्तै प्रशंगहरुले कतै तेस्रो पटक पनि संविधान सभाको मिति धरापमा पर्ने त हैन भन्ने आशंका बढाएतापनि मुलुक विस्तारै चुनावमय बन्दै गइरहेको अवस्थामा चैत २८ को मिति नसर्नेमा नागरिक आशावादी रहेका देखिन्छन ।